Ryoji Matsuoka: Bản Tình Ca Từ Những Thớ Gỗ Và Tâm Hồn Nghệ Nhân Nhật Bản
Trong thế giới của những cây đàn Guitar Classical (cổ điển), có những cái tên khi nhắc đến, người ta không chỉ nghĩ về một nhạc cụ, mà nghĩ về một di sản. Ryoji Matsuoka chính là một cái tên như thế. Giữa dòng chảy ồn ào của công nghệ và sản xuất công nghiệp, những cây đàn Matsuoka vẫn đứng đó, trầm mặc và kiêu hãnh như một chứng nhân cho triết lý “Shokunin”, tinh thần nghệ nhân tận tụy đến hơi thở cuối cùng của người Nhật.
1. Khởi nguồn của một huyền thoại: Xưởng đàn bên dòng thời gian
Câu chuyện bắt đầu tại Nagoya, Nhật Bản, vùng đất vốn nổi tiếng là cái nôi của các nhạc cụ thủ công tinh xảo. Vào những năm 1960, khi thế giới bắt đầu mê đắm những giai điệu cổ điển, Ryoji Matsuoka đã đặt những viên gạch đầu tiên cho xưởng đàn của riêng mình.
Không giống như những tập đoàn khổng lồ sản xuất hàng loạt, Ryoji Matsuoka chọn cho mình một lối đi riêng: Nhỏ nhưng tinh anh. Ông không tham vọng bao phủ thị trường bằng số lượng, mà tham vọng chinh phục đôi tai của những nghệ sĩ khó tính nhất bằng chất lượng âm thanh thuần khiết.
Thuở ấy, xưởng đàn Matsuoka là nơi tụ hội của những người thợ lành nghề nhất. Họ làm việc trong một không gian nồng nàn mùi gỗ thông, gỗ hồng sắc và nhựa thông. Mỗi cây đàn ra đời không phải từ một dây chuyền vô hồn, mà là kết quả của hàng trăm giờ đục đẽo, gọt giũa và lắng nghe.
2. Triết lý chế tác: Khi gỗ bắt đầu biết hát
Điều gì tạo nên sự khác biệt của một cây đàn Ryoji Matsuoka? Câu trả lời nằm ở sự chân thật của nguyên liệu và sự tinh tế trong cấu trúc.
Sự kén chọn của người nghệ nhân
Ryoji Matsuoka cực kỳ khắt khe trong việc lựa chọn gỗ. Với ông, mỗi tấm gỗ đều có một “linh hồn” riêng.
Mặt đàn (Top): Thường là gỗ Spruce (Vân sam) hoặc Cedar (Tuyết tùng) nguyên tấm (Solid). Những tấm gỗ này được lưu kho và để khô tự nhiên trong nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ, để đảm bảo sự ổn định tuyệt đối trước khi đưa vào chế tác.
Lưng và hông (Back & Sides): Thường sử dụng Rosewood (Gỗ hồng sắc) Ấn Độ hoặc Jacaranda (Cẩm lai Brazil) cho các dòng cao cấp. Vân gỗ được chọn lọc sao cho không chỉ đẹp về nhãn quan mà còn phải cộng hưởng hoàn hảo với mặt đàn.
Hệ thống nan đàn (Bracing)
Bên trong thùng đàn Matsuoka là một “mê cung” của những thanh nan gỗ. Ryoji đã kế thừa và cải tiến hệ thống nan hình quạt (Fan bracing) của huyền thoại Antonio de Torres, nhưng thổi vào đó một chút bản sắc Nhật Bản: sự cân bằng và độ chính xác đến từng milimet. Điều này giúp đàn Matsuoka có âm bass sâu, ấm nhưng không đục, cùng dải treble trong trẻo như tiếng chuông ngân.
3. Giải mã các dòng đàn: Những con số biết nói
Nếu bạn là một người sưu tầm đàn Matsuoka, bạn sẽ quen với các ký hiệu như M20, M50, hay M100. Đây không phải là những con số ngẫu nhiên. Trong giai đoạn hoàng kim (thập niên 70-80), con số này thường tương ứng với giá trị của cây đàn tính bằng Yên Nhật (Ví dụ: M50 có giá khoảng 50,000 Yên vào thời điểm đó).
Dòng M (M Series), Xương sống của thương hiệu
M20 đến M40: Đây là những dòng phổ thông nhưng vẫn mang đậm chất lượng Nhật. Mặt thường là gỗ thịt (Solid top), lưng hông gỗ ép cao cấp. Đây là lựa chọn tuyệt vời cho những người mới bắt đầu muốn tìm kiếm sự nghiêm túc trong âm nhạc.
M50 đến M80: Phân khúc cận cao cấp. Ở tầm này, trình độ hoàn thiện đã đạt đến độ tinh xảo cao. Âm thanh bắt đầu có độ mọng và ngân lâu hơn.
M100 trở lên (M150, M200, M300): Những tác phẩm nghệ thuật thực thụ. Những cây đàn này thường là “All Solid” (gỗ nguyên tấm toàn bộ), được đích thân Ryoji Matsuoka hoặc những thợ cả giỏi nhất trực tiếp giám sát. Chúng được sinh ra để đứng trên sân khấu hòa nhạc (Concert Guitars).
Dòng MH và các phiên bản đặc biệt
Ngoài dòng M truyền thống, Matsuoka còn có dòng MH với cấu trúc cầu kỳ hơn, hay các dòng lấy cảm hứng từ các nghệ nhân phương Tây như Hauser hay Kohno, cho thấy sự đa dạng và khả năng học hỏi không ngừng của ông.
4. Vẻ đẹp mộc mạc và sự chân thành trong từng chi tiết
Hãy nhìn kỹ vào một cây đàn Matsuoka được sản xuất vào những năm 1970. Bạn sẽ thấy gì?
Đó là lớp sơn bóng (Finish) không quá dày, đủ để bảo vệ gỗ nhưng vẫn để gỗ được “thở” và rung động tự do.
Đó là họa tiết Rosette quanh lỗ thoát âm, thường được ghép từ hàng ngàn mảnh gỗ nhỏ li ti với màu sắc tự nhiên, không phô trương nhưng cực kỳ sang trọng.
Đó là cần đàn (Neck) được gọt giũa theo dáng tay của người Á Đông, mang lại cảm giác bấm êm ái, nhẹ nhàng như đang lướt trên phím đàn piano.
Sự chân thành của Matsuoka nằm ở chỗ ông không bao giờ đánh bóng tên tuổi bằng những lời quảng cáo hoa mỹ. Ông để âm thanh tự nói lên tất cả. Khi bạn gảy một dây buông, tiếng vang (sustain) kéo dài và tắt dần một cách êm ái, đó chính là lời khẳng định về giá trị thực của cây đàn.
5. Biến động lịch sử và sự tiếp nối thế hệ
Cuộc đời của Ryoji Matsuoka gắn liền với những thăng trầm của kinh tế Nhật Bản. Sau thời kỳ hoàng kim, vào những năm 90 và đầu 2000, xưởng đàn gặp không ít khó khăn do sự cạnh tranh từ các dòng đàn giá rẻ và sự thay đổi trong thói quen giải trí.
Năm 2014, nghệ nhân Ryoji Matsuoka qua đời, để lại một khoảng trống lớn trong lòng những người yêu Guitar. Tuy nhiên, ngọn lửa đam mê không tắt. Con trai ông, Toshiaki Matsuoka, đã tiếp quản di sản của cha.
Dưới thời Toshiaki, thương hiệu có những sự thay đổi để thích nghi. Một số dòng đàn phổ thông sau này được gia công tại các quốc gia khác dưới sự giám sát nghiêm ngặt của đội ngũ Nhật Bản để giảm chi phí, trong khi các dòng cao cấp vẫn được duy trì sản xuất thủ công tại xưởng gốc. Điều này gây ra một chút bối rối cho người sưu tầm, nhưng những cây đàn “Made in Japan” thời kỳ đầu vẫn luôn được săn đón và giữ giá trị cực cao trên thị trường quốc tế.
6. Tại sao người chơi Guitar Việt Nam lại yêu Ryoji Matsuoka đến thế?
Ở Việt Nam, phong trào chơi Guitar Classical rất phát triển, và cái tên Matsuoka từ lâu đã trở thành một “chuẩn mực” cho dòng đàn Nhật cũ (đàn si). Có ba lý do chính:
Độ bền kinh ngạc: Với khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam, nhiều cây đàn ngoại nhập dễ bị nứt hoặc cong vênh. Nhưng đàn Matsuoka (đặc biệt là các dòng cũ) có độ ổn định gỗ rất tốt, chịu đựng được sự khắc nghiệt của thời gian.
Chất âm “hợp tai”: Âm thanh của Matsuoka ngọt ngào, ấm áp, rất phù hợp để chơi các bản nhạc trữ tình, nhạc Trịnh hay các tác phẩm cổ điển lãng mạn mà người Việt ưa chuộng.
Giá trị sưu tầm: Sở hữu một cây M50 hay M100 đời đầu giống như sở hữu một mảnh lịch sử. Càng chơi lâu, gỗ càng “vỡ tiếng”, âm thanh càng sâu sắc hơn.
7. Cách nhận biết và chọn mua đàn Ryoji Matsuoka chân thật
Để không bị lạc giữa thị trường đàn cũ, bạn cần lưu ý một vài điểm kiểm chứng sau:
Tem đàn (Label): Các đời đàn khác nhau có mẫu tem khác nhau. Tem cổ thường có chữ ký của Ryoji Matsuoka (có thể là chữ ký tươi hoặc in). Các đời sau 2014 sẽ có sự thay đổi về nội dung tem.
Số Serial: Thường được đóng dấu bên trong thùng đàn hoặc trên đầu cần đàn. Qua số serial, bạn có thể tra cứu được năm sản xuất.
Mùi gỗ: Những cây đàn Matsuoka cổ luôn có một mùi gỗ đặc trưng, khô ráo và thanh tao, không có mùi hóa chất hay sơn mới nồng nặc.
Lời kết: Những thanh âm còn mãi với thời gian
Ryoji Matsuoka không chỉ tạo ra những cây đàn, ông tạo ra những người bạn đồng hành. Trong căn phòng nhỏ vào một buổi chiều mưa, khi bạn cầm cây đàn Matsuoka lên, đặt những ngón tay lên phím gỗ mun mát lạnh và gảy lên một hợp âm, bạn sẽ hiểu tại sao thương hiệu này lại được yêu mến đến thế.
Đó là thứ âm thanh không cần phô trương, không cần khuếch đại bằng điện tử. Nó mộc mạc như chính tâm hồn của người nghệ nhân, chân thành như lời tự sự của một người bạn cũ. Ryoji Matsuoka, cái tên sẽ còn vang vọng mãi trong lòng những ai biết lắng nghe vẻ đẹp của sự giản đơn và tinh tế.
Tham khảo:
Guitar Classic Ryoji Matsuoka No. 60 – Tem Giấy Dó Thập Niên 70
Đàn Guitar Acoustic Mini S.Yairi YM-17 VS, Nhỏ Gọn, Tiếng Sáng
Pingback: Đàn Guitar Haruna: "Viên Ngọc Thô" Từ Kỷ Nguyên Vàng Guitar Nhật Bản - ANQ Music